Σύντομη Εισαγωγή Στα Δικαιώματα Των Ατόμων Με Αναπηρία

Οι Πρότυποι Κανόνες του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για την Εξίσωση των Ευκαιριών για τα Άτομα με Ειδικές Ανάγκες προβλέπουν ότι η αναπηρία «συνοψίζει ένα μεγάλο αριθμό των διάφορων λειτουργικών περιορισμών που έχουν συμβεί σε οποιοδήποτε πληθυσμό, σε οποιαδήποτε χώρα του κόσμου. Τα άτομα μπορεί να έχουν σωματική, πνευματική ή αισθητηριακή αναπηρία, ιατρική πάθηση ή ψυχική ασθένεια. Τέτοιες αναπηρίες ή ασθένειας μπορεί να έχουν μόνιμο ή μεταβατικό χαρακτήρα».

Τα ακόλουθα έγγραφα είναι σχετικά με τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες
(κατά χρονολογική σειρά):

Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου
Αρθρο 25(1): Ο καθένας έχει δικαίωμα σε ένα βιοτικό επίπεδο ικανό να εξασφαλίσει στον ίδιο και στην οικογένεια του υγεία και ευημερία, και ειδικότερα τροφή, ρουχισμό, κατοικία, ιατρική περίθαλψη όπως και τις απαραίτητες κοινωνικές υπηρεσίες. Έχει ακόμα δικαίωμα σε ασφάλιση για την ανεργία, την αρρώστια, την αναπηρία, τη χηρεία, τη γεροντική ηλικία, όπως και για όλες τις άλλες περιπτώσεις που στερείται τα μέσα της συντήρησής του, εξαιτίας περιστάσεων ανεξαρτήτων της θέλησης του

Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα 1966
Το Διεθνές Σύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα δεν κάνει καμία συγκεκριμένη αναφορά στην αναπηρία ή στα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία.
Ωστόσο, η αναπηρία μπορεί να συμπεριληφθεί στον ορισμό «“άλλη κατάσταση”» στα ακόλουθα άρθρα:

Άρθρο 2(1): Τα Συμβαλλόμενα Κράτη στο παρόν Σύμφωνο αναλαμβάνουν την υποχρέωση να σέβονται και να εγγυώνται σε όλα τα άτομα που βρίσκονται στην επικράτειά τους και υπάγονται στη δικαιοδοσία τους τα δικαιώματα που αναγνωρίζονται στο παρόν Σύμφωνο, χωρίς καμία διάκριση, ιδίως φυλής, χρώματος, γένους, γλώσσας, θρησκεύματος, πολιτικών ή άλλων πεποιθήσεων, εθνικής ή κοινωνικής προέλευσης, περιουσίας, γέννησης ή κάθε άλλης κατάστασης.

Άρθρο 26: Όλα τα πρόσωπα είναι ίσα ενώπιον του νόμου και έχουν δικαίωμα, χωρίς καμία διάκριση, σε ίση προστασία του νόμου. Ως προς αυτό το ζήτημα, ο νόμος πρέπει να απαγορεύει κάθε διάκριση και να εγγυάται σε όλα τα πρόσωπα ίση και αποτελεσματική προστασία έναντι κάθε διάκρισης, ιδίως λόγω φυλής, χρώματος, γένους, γλώσσας, θρησκείας, πολιτικών ή άλλων πεποιθήσεων, εθνικής ή κοινωνικής προέλευσης, περιουσίας, γέννησης ή άλλης κατάστασης.

Διεθνές Σύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα
Άρθρο 2.2: Τα Συμβαλλόμενα Κράτη αναλαμβάνουν να εγγυηθούν ότι τα δικαιώματα που περιέχονται σ’αυτό θα ασκούνται χωρίς οποιαδήποτε διάκριση φυλής, χρώματος, γένους, γλώσσας, θρησκεύματος, πολιτικών ή άλλων πεποιθήσεων, εθνικής ή κοινωνικής προέλευσης, περιουσίας, γεννήσεως ή κάθε άλλης κατάστασης.

Διακήρυξη για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες (1975)
Η Διακήρυξη για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες ήταν η πρώτη δήλωση η οποία εγκρίθηκε από την Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ και είναι το πρώτο διεθνές έγγραφο που επιχείρησε να ορίσει την «αναπηρία».

Διακήρυξη για τα δικαιώματα των κωφών-τυφλών (1979)
Άρθρο 1: «… κάθε κωφό-τυφλό πρόσωπο έχει το δικαίωμα να απολαμβάνει τα οικουμενικά δικαιώματα που είναι εγγυημένα για όλους τους ανθρώπους από την Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και τα δικαιώματα που προβλέπονται για όλους τους αναπήρους από την Διακήρυξη της τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες».

Σύμβαση (αρ. 159) για την Επαγγελματική Αποκατάσταση και Απασχόληση (Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες) (1983)
Άρθρο 2: Για τους σκοπούς της παρούσας σύμβασης, κάθε κράτος μέλος θα λάβει υπόψη ότι ο σκοπός της επαγγελματικής αποκατάστασης είναι να καθιστά ικανό το άτομο με αναπηρία να εξασφαλίσει, να διατηρήσει και να προχωρήσει σε μια κατάλληλη θέση εργασίας και, συνεπώς, να προωθηθεί η ένταξη ή η επανένταξη του ατόμου στην κοινωνία.

Άρθρο 4: Η εν λόγω πολιτική πρέπει να βασίζεται στην αρχή των ίσων ευκαιριών μεταξύ των ατόμων με αναπηρία και των εργαζομένων γενικότερα. Ισότητα ευκαιριών και μεταχείρισης για άτομα με ειδικές ανάγκες ανδρών και γυναικών εργαζομένων πρέπει να τηρούνται. Ειδικά θετικά μέτρα που αποσκοπούν σε πραγματική ισότητα ευκαιριών και μεταχείρισης μεταξύ των εργαζομένων με ειδικές ανάγκες και άλλων εργαζομένων δεν θα θεωρείται ως διάκριση έναντι των άλλων εργαζομένων.

Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού (1989)
Άρθρο 2.1.: Τα Συμβαλλόμενα Κράτη υποχρεούνται να σέβονται τα δικαιώματα, που αναφέρονται στην παρούσα Σύμβαση και να τα εγγυώνται σε κάθε παιδί που υπάγεται στη δικαιοδοσία τους, χωρίς καμία διάκριση φυλής, χρώματος, φύλου, γλώσσας, θρησκείας, πολιτικών ή άλλων πεποιθήσεων του παιδιού ή των γονέων του ή των νόμιμων εκπροσώπων του ή της εθνικής, εθνικιστικής ή κοινωνικής καταγωγής τους, της περιουσιακής τους κατάστασης, της ανικανότητάς τους, της γέννησής τους ή οποιασδήποτε άλλης κατάστασης.

Άρθρο 23:

  1. Τα Συμβαλλόμενα Κράτη αναγνωρίζουν ότι τα πνευματικώς ή σωματικώς ανάπηρα παιδιά πρέπει να διάγουν πλήρη και αξιοπρεπή ζωή, σε συνθήκες οι οποίες εγγυώνται την αξιοπρέπειά τους, ευνοούν την αυτονομία τους και διευκολύνουν την ενεργό συμμετοχή τους στη ζωή του συνόλου.
  2. Τα Συμβαλλόμενα Κράτη αναγνωρίζουν το δικαίωμα των ανάπηρων παιδιών να τυγχάνουν ειδικής φροντίδας και ενθαρρύνουν και εξασφαλίζουν, στο μέτρο των διαθέσιμων πόρων, την παροχή, μετά από αίτηση, στα ανάπηρα παιδιά που πληρούν τους απαιτούμενους όρους και σε αυτούς που τα έχουν αναλάβει, μιας βοήθειας προσαρμοσμένης στην κατάσταση του παιδιού και στις περιστάσεις των γονέων του ή αυτών στους οποίους τα έχουν εμπιστευθεί.
  3. . Εν όψει των ειδικών αναγκών των ανάπηρων παιδιών, η χορηγούμενη σύμφωνα με την παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου βοήθεια παρέχεται δωρεάν, εφόσον αυτό είναι δυνατό, κατόπιν υπολογισμού των οικονομικών πόρων των γονέων τους και αυτών στους οποίους έχουν εμπιστευτεί το παιδί, και σχεδιάζεται κατά τέτοιον τρόπο ώστε τα ανάπηρα παιδιά να έχουν αποκλειστική πρόσβαση στην εκπαίδευση, στην επιμόρφωση, στην περίθαλψη, στην αποκατάσταση αναπήρων, στην επαγγελματική εκπαίδευση και στις ψυχαγωγικές δραστηριότητες, έτσι που να επιτυγχάνεται η όσο το δυνατόν πληρέστερη κοινωνική ένταξη και προσωπική τους ανάπτυξη, συμπεριλαμβανομένης της πολιτιστικής και πνευματικής τους εξέλιξης.
  4. Μέσα σε πνεύμα διεθνούς συνεργασίας, τα Συμβαλλόμενα Κράτη προωθούν την ανταλλαγή κατάλληλων πληροφοριών στον τομέα της προληπτικής περίθαλψης και της ιατρικής, ψυχολογικής και λειτουργικής θεραπείας των ανάπηρων παιδιών, συμπεριλαμβανομένης της διάδοσης και της πρόσβασης στις πληροφορίες που αφορούν τις μεθόδους αποκατάστασης αναπήρων και τις υπηρεσίες επαγγελματικής κατάρτισης, με σκοπό να επιτραπεί στα Συμβαλλόμενα Κράτη να βελτιώσουν τις δυνατότητες και τις αρμοδιότητές τους και να διευρύνουν την πείρα τους σε αυτούς τους τομείς. Σ’ αυτό το πεδίο λαμβάνονται ιδιαίτερα υπόψη οι ανάγκες των υπό ανάπτυξη χωρών

Αρχές για την προστασία των ατόμων με ψυχικές παθήσεις και βελτίωση της Ψυχικής Υγείας (1991)
Το έγγραφο που εγκρίθηκε από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ορίζει λεπτομερείς κανόνες για την προστασία των ατόμων με διανοητικές αναπηρίες και στοχεύει στη μεγιστοποίηση της προστασίας που προσφέρονται στα άτομα με ψυχική ασθένεια εξασφαλίζοντας ότι θα αντιμετωπίζονται με ανθρωπιά και αξιοπρέπεια. Αναφέρεται επίσης στην εξάλειψη όλων των μορφών εκμετάλλευσης των ατόμων με ψυχική ασθένεια

Γενική Σύσταση 18 της Επιτροπής για την Εξάλειψη των Διακρίσεων κατά των Γυναικών (1991)
Αυτό το έγγραφο συνέστησε ότι «τα κράτη μέλη παρέχουν πληροφορίες όσο αφορά τις γυναίκες με ειδικές ανάγκες στις περιοδικές εκθέσεις καθώς και σχετικά μέτρα που λαμβάνονται για την αντιμετώπιση της ιδιαίτερης κατάστασής τους, συμπεριλαμβανομένων των ειδικών μέτρων που υπάρχουν για την διασφάλιση ότι έχουν ισότιμη πρόσβαση στην εκπαίδευση και την απασχόληση, στις υπηρεσίες υγείας και κοινωνικής ασφάλισης και να εξασφαλιστεί ότι μπορούν να συμμετέχουν σε όλους τους τομείς της κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής».

Η Διακήρυξη του Πεκίνου για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες (2000)
Η δήλωση αυτή εγκρίθηκε στη Σύνοδο Κορυφής των ΜΚΟ για την αναπηρία και καλεί για ένα υψηλότερο βιοτικό επίπεδο, την ίση συμμετοχή και την εξάλειψη των διακρίσεων που χαρακτηρίζουν νοοτροπίες και πρακτικές.

Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (2007)
Η σύμβαση αυτή, η οποία τέθηκε σε ισχύ τον Μάιο του 2008, τονίζει ότι όλα τα πρόσωπα με αναπηρία πρέπει να απολαμβάνουν όλα τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες.