Σύντομη Εισαγωγή Στα Ανθρώπινα Δικαιώματα Και Την Υγεία

Η απόλαυση του υψηλότερου δυνατού επιπέδου υγείας αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα. Το δικαίωμα στην υγεία προβλέπεται σε διάφορα νομικά έγγραφα:

Άρθρο 12, Διεθνές Σύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Μορφωτικά Δικαιώματα

  1. Τα Συμβαλλόμενα Κράτη αναγνωρίζουν το δικαίωμα κάθε προσώπου να απολαμβάνει την καλύτερη δυνατή σωματική και ψυχική υγεία.
  2. Τα μέτρα που θα λάβουν τα Συμβαλλόμενα Κράτη, για την εξασφάλιση της πλήρους άσκησης του δικαιώματος αυτού πρέπει να περιλαμβάνουν επίσης και τα απαιτούμενα μέτρα για τη διασφάλιση:

α) της μειώσεως των θνησιγενών βρεφών και της θνησιμότητας αυτών καθώς και της υγιεινής
ανάπτυξης των παιδιών,
β) της βελτιώσεως όλων των τομέων υγιεινής του περιβάλλοντος και της βιομηχανικής υγιεινής,
γ) της προφυλάξεως και θεραπείας επιδημικών, ενδημικών, επαγγελματικών και άλλων
ασθενειών και της καταπολέμησης αυτών,
δ) της δημιουργίας συνθηκών που μπορούν να εξασφαλίσουν σε όλους ιατρικές υπηρεσίας και
ιατρική περίθαλψη σε περίπτωση ασθενείας.

Σύμβαση για την Εξάλειψη όλων των Μορφών Διακρίσεων κατά των Γυναικών
Άρθρο 12(1): Τα Κράτη μέλη λαμβάνουν όλα τα κατάλληλα μέτρα για να εξαλείψουν τις διακρίσεις κατά των γυναικών στον τομέα της υγειονομικής περιθάλψεως, ώστε να εξασφαλίσουν σ’ αυτές, σε βάση ισότητας άνδρα και γυναίκας, τα μέσα ώστε να δικαιούνται ιατρικές υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένων κι εκείνων που αφορούν τον οικογενειακό προγραμματισμό.
2. Παρά τις διατάξεις της ανωτέρω παραγράφου 1, τα Κράτη μέλη θα παρέχουν στις γυναίκες κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, κατά τον τοκετό και μετά τον τοκετό, κατάλληλες υπηρεσίες και εν ανάγκη δωρεάν, καθώς και κατάλληλη διατροφή κατά την εγκυμοσύνη και το θηλασμό.
Άρθρο 11(1)(στ): Τα Κράτη μέλη αναλαμβάνουν την υποχρέωση να λάβουν όλα τα κατάλληλα μέτρα για να εξαλείψουν τη διάκριση κατά των γυναικών στον τομέα της απασχολήσεως ώστε να εξασφαλιστούν σε βάση ισότητας του άνδρα και της γυναίκας τα ίδια δικαιώματα, και ιδιαίτερα το δικαίωμα για την προστασία της υγείας και την ασφάλεια των συνθηκών εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της διασφαλίσεως της λειτουργίας της αναπαραγωγή.
Άρθρο 14(2)(β): Τα Κράτη μέλη θα λάβουν όλα τα κατάλληλα μέτρα για την εξάλειψη των διακρίσεων κατά των γυναικών στις αγροτικές περιοχές αποσκοπώντας στο να διασφαλίσουν με βάση την αρχή της ισότητας ανδρών και γυναικών, την συμμετοχή τους στην αγροτική ανάπτυξη και την απόληψη οφέλους απ’ αυτήν και ειδικότερα θα εξασφαλίσουν στις γυναίκες αυτές το δικαίωμα να τύχουν της παροχής των μέσων που αφορούν την προστασία της υγείας και δή επαρκούς πληροφορήσεως, συμβουλών και υπηρεσιών στον οικογενειακό προγραμματισμό,

Διεθνής Σύμβαση για την Κατάργηση κάθε Μορφής Φυλετικών Διακρίσεων
Άρθρο 5(ε)(ιν): Συμφώνως προς τας θεμελιώδεις υποχρεώσεις τας αναγραφόμενης στο το 2ον
άρθρον της παρούσης Συμβάσεως, τα Κράτη μέλη αναλαμβάνουν την υποχρέωση απαγορεύσεως και εξαλείψεως της φυλετικής διακρίσεως υπό πάσας αυτής τις μορφές και όπως εγγυηθεί το δικαίωμα εκάστου ισότητας ενώπιον του νόμου άνευ διακρίσεως φυλής, χρώματος ή εθνικής ή εθνολογικής προελεύσεως κυρίως καθ’ όσον αφορά την απόλαυση των κάτωθι δικαιωμάτων των οικονομικών, κοινωνικών και μορφωτικών δικαιωμάτων και ιδίως του δικαιώματος υγείας, ιατρικής περιθάλψεως, κοινωνικής ασφαλίσεως και κοινωνικών υπηρεσιών.

Διεθνής Σύμβαση για την Προστασία των Δικαιωμάτων των Μεταναστών Εργαζομένων και των Μελών των Οικογενειών τους
Άρθρο 28: Οι μετανάστες εργαζόμενοι και τα μέλη των οικογενειών τους δικαιούνται ιατρικής περίθαλψης η οποία απαιτείται επειγόντως για την διάσωση της ζωής τους ή για την αποφυγή ανεπανόρθωτης βλάβης της υγείας τους βάσει της ισότητας της μεταχείρισης με τους υπηκόους του ενδιαφερόμενου Κράτους. Αυτή η επείγουσα ιατρική περίθαλψη παρέχεται ακόμα και στην περίπτωση της μη κανονικής παραμονής ή εργασίας τους.
Άρθρο 43(1): Οι μετανάστες εργαζόμενοι απολαμβάνουν ισότητα μεταχείρισης με τους πολίτες του Κράτους απασχόλησης όσον αφορά την πρόσβαση σε κοινωνικές υπηρεσίες και σε υπηρεσίες υγιεινής, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις για την συμμετοχή σε αυτές τις υπηρεσίες,
Άρθρο 45(1)(γ): Τα μέλη των οικογενειών των μεταναστών εργαζομένων απολαμβάνουν στο Κράτος απασχόλησης ισότητα μεταχείρισης με τους πολίτες του Κράτους αυτού όσον αφορά την πρόσβαση σε κοινωνικές υπηρεσίες και υπηρεσίες υγείας, εφόσον πληρούνται οι αντίστοιχες
προϋποθέσεις συμμετοχής τους σε αυτές τις υπηρεσίες.

Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία
Άρθρο 25: Τα Κράτη Μέρη αναγνωρίζουν το δικαίωμα των ΑμεΑ στην απόλαυση του υψηλότερου προσδοκώμενου προτύπου υγείας χωρίς διάκριση με βάση την αναπηρία. Τα Κράτη Μέρη λαμβάνουν όλα τα κατάλληλα μέτρα για να εξασφαλίσουν την πρόσβαση των ΑμεΑ σε υπηρεσίες υγείας που είναι φιλικά προσκείμενες στις διακρίσεις των δύο φύλων, συμπεριλαμβανομένης της αποκατάστασης που σχετίζεται με την υγεία. Συγκεκριμένα, τα Κράτη Μέρη:

  • (α) παρέχουν στα ΑμεΑ στο ίδιο εύρος, ποιότητα και επίπεδο, δωρεάν ή ανεκτού κόστους παροχές υγείας και προγράμματα σε ίση βάση με τους άλλους, ειδικά στον τομέα υγείας που σχετίζεται με την σεξουαλική ζωή και στην αποκατάσταση της υγείας για την αναπαραγωγή και με προγράμματα σχεδιασμένα βάσει του πληθυσμού για την δημόσια υγεία,
  • (β) παρέχουν στα ΑμεΑ τις υπηρεσίες υγείας που είναι απαραίτητες ειδικά για τις αναπηρίες τους, συμπεριλαμβανομένης και της πρώιμης αναγνώρισης και επέμβασης όταν είναι απαραίτητο, και υπηρεσίες σχεδιασμένες να ελαχιστοποιούν και να αποτρέπουν περαιτέρω αναπηρίες συμπεριλαμβανομένων των παιδιών και των ηλικιωμένων,
  • (γ) παρέχουν αυτές τις υπηρεσίες υγείας, όσο το δυνατόν πλησιέστερα στις κοινότητες των ενδιαφερομένων, συμπεριλαμβανομένων και των αγροτικών περιοχών,
  • (δ) απαιτούν από επαγγελματίες υγείας να παρέχουν περίθαλψη ίδιας ποιότητας στα ΑμεΑ όπως και στα άλλα άτομα, και με βάση την ελεύθερη και ενημερωμένη συναίνεση μέσω της πληροφόρησης για τα δικαιώματα του ανθρώπου, την αξιοπρέπεια, την αυτονομία και τις ανάγκες των ΑμεΑ μέσω της εκπαίδευσης και της διακήρυξης ηθικών προτύπων για την δημόσια και ιδιωτική περίθαλψη,
  • (ε) απαγορεύουν τη διάκριση κατά των ΑμεΑ όταν τους παρέχεται ασφάλεια υγείας, και ασφάλεια ζωής, όπου τέτοια ασφάλεια προβλέπεται από το εθνικό δίκαιο, η οποία θα πρέπει να παρέχεται με δίκαιο και λογικό τρόπο,
  • (στ) προλαμβάνουν τη άρνηση περίθαλψης ή υπηρεσιών υγείας ή τροφής και υγρών λόγω της αναπηρίας.

Δελτίο Αριθμός 31 του Γραφείου του Ύπατου Αρμοστή για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα:
Το δικαίωμα στην υγεία υπογραμμίζει τη σχέση μεταξύ της υγείας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Συγκεκριμένα, το δελτίο υπογραμμίζει ότι «οι παραβιάσεις, ή έλλειψη προσοχής για τα ανθρώπινα δικαιώματα (π.χ. των επιβλαβών παραδοσιακών πρακτικών, τη δουλεία, τα βασανιστήρια και την απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση και τη βία κατά των γυναικών), μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για την υγεία. Πολιτικές υγείας και σχετικά προγράμματα μπορούν να προωθήσουν ή να παραβιάσουν τα ανθρώπινα δικαιώματα στο σχεδιασμό ή στην εφαρμογή τους (π.χ. ελευθερία από τις διακρίσεις, το δικαίωμα συμμετοχής, προστασία της ιδιωτικής ζωής και των πληροφοριών). Η ευπάθεια στην κακή υγεία μπορεί να μειωθεί με τη λήψη μέτρων προς τον σεβασμό και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (π.χ. ελευθερία από διακρίσεις λόγω της εθνικότητας, το φύλο και την κοινωνική θέση και το δικαίωμα στην τροφή και τη διατροφή, το νερό, την εκπαίδευση και την κατάλληλη στέγη)».

Το δικαίωμα στην υγεία είναι ένα δικαίωμα χωρίς αποκλεισμούς. Έχουμε συνδέσει συχνά το δικαίωμα στην υγεία με την πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη και την κατασκευή των νοσοκομείων. Αυτό είναι σωστό, αλλά το δικαίωμα στην υγεία επεκτείνει περαιτέρω και περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα παραγόντων που μπορεί να μας βοηθήσει να οδηγήσει μια υγιή ζωή.

Η Επιτροπή για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Μορφωτικά Δικαιώματα τόνισε ότι υπάρχουν «οι υπάρχοντες καθοριστικοί παράγοντες της υγείας» οι οποίοι περιλαμβάνουν: το ασφαλές πόσιμο νερό και κατάλληλες εγκαταστάσεις υγιεινής, τα ασφαλή τρόφιμα, την κατάλληλη διατροφή και στέγαση, την υγιή εργασίας και τις ασφαλές περιβαλλοντικές συνθήκες, την εκπαίδευση και πληροφόρηση στον τομέα της υγείας και την ισότητα των φύλων.